Birləşmiş ştatlar və digər imza sahibi olan dövlətlər gələn həftə Vyanada Iranın nüklər məsələsi üçün görüşəcəklər

DÜNYA Hit
Spread the love

Birləşmiş ştatlar və digər imza sahibi olan dövlətlər gələn həftə Vyanada iranın nüklər məsələsinə aydınlıq gətirmək üçün toplaşacaqlar və bir cəhdlə 2015 -ci ildəki nüklər anlaşmanın canlandırılmasını prezident Bayden istəmişdir.

Iran, Fransa,Almaniya,Rusiya,Britaniya və Çin nümayəndələri çərşənbə axşamı iki məsələ üçün toplaşacaqlar:Tramp hakimiyyəti dövründə qəbul edilmiş sanksiyaları necə geri qaytarmalı və razıkaşmaya əsasən Tehranın nüklər proqramını geri qaytarmaq istəyi. Birləşmiş Ştatların elçiləri bu danışıqlarda iştirak etməyəcəklər lakin, müvafiq olaraq “sepe rate contacts” qrupu ilə Avropa kommissiyasında mövcud olacaqlar. Əyalət başçısının danışanı deyib ki, “Biz Birləşmiş ştatların Iranla Vyanada keçiriləcək danışıqlarını əvvəlcədən təxmin etmirik ancaq, Birləşmiş ştatların onlara münasibəti açıqdır.Biz təxmin etmirik ki, qabaqda çətin danışıqlar olacaq- o əlavə edib “Ancaq biz inanırıq ki,bu gələcək üçün sağlam bir addımdır”.  Ağ Evin jurnalisti Jen psaki vurğulayb ki, qabaqdakı diplomatik yol ilk danışıqlar zamanındakı kimi uzun olacaq
“Biz qalan maneələr üçün çox açıq-gözlüyük”- Psaki vurğulayıb. Baydenin təhlükəsizlik mıskəhətçisi əsas nöqtələrlə nüklər uyğunlaşmanın yenidən başlamasını deyib. Iranın xarici işlər naziri Məhəmməd cavad zərif həmçinin vurğulayıb ki, Iran və Birləşmiş ştatlar arasında birbaşa görüş olmayacaqdır. –”Qeyri-vacib” olaraq o deyib ki, iran rəsmiləri Tehranın Bayden idarəçiliyində Iran üzrə sanksiyaları ilk yüngülləşdirilməsi tələbini dialoqda ön şərt olaraq irəli sürüb. Trump idarəçiliyi 2018-ci il may nüklər ankaşmadan geri çəkilir və sanksiyaları yenidən iran üzərində “maksimum təzyiq” iddiasını Tehrana qarşı icra edir. –Keçən aylarda Iran uranyumun miqdarınl və keyfiyyətini artırıb.O artır və həmçinin vyana beynəlxalq Atom-enerji agentliyini məlumatkandırıb ki, Iran uranyum metalını istehsal edən yeni avadanlığın üzərində işləməyə başl ayıb.
Iran liderləri vurğulayıb ki,ölkə nüklər silahlanmaya cəhd etmir.

Baydenin fikri: Iranın elçisi bir yer tutandır. Bununla razılaş. –Amerikanın əvvəlki danışıq cəhdlərinə dönmək məsələsi arqumentlərlə ya Tehranın ya da Vaşingtonun ilk addımı atmaq məsələsi qarışdırıldı. Hər iki tərəf Tramp administrasiyasının mirasına qarşı hücumunu araşdırırlar və bunun üçün də onlar sanksiyaları yenidən imzalayır,yenilərini əlavə edirlər. –Sanksiyaların məsələsi relyefi nüklər məsələdən daha mürəkkəbdir çünki, Tramp addımlarını açıqca bu prosesi daha çətin etmək üçün hədəfləyib. Böyük Iran analisti Henri rome Vaşingtonda Avrasiya qrupunda Cümə günü təlimət yazıb. Bayden administrasiyasının rəsmiləri bildirib ki, onlar Iranla razılığa və uyğunlaşmaya dönməyə əsas məsələni yenidən danışmaqsız can atırlar.

Iran rəsmiləri soruşub ki, belə bir görüş niyə Tehranın şərtləri aydın olduqda vacib olur. O bütün Birləşmiş ştatların sanksiyalarını qaldırmaq istəyir və digər məsələləri danışmaq üçün az marağı olduğunu bildirib. Fevralda Birləşmiş ştatlar və Iran arasında keçiriləcək görüşə dair bütün ümidlər korlandı və bu da Tehranın bu məsələdə daha çox məlumat almaq üçün göstərdiyi səylərdən sonra baş verdi.Hər iki dövlət əsas məsələyə dönməmək üçün daxili siyasi təzyiqlə üzləşdi
Bayden üzvləri iran nüklər məsələsinə qoşulmaq üçün yollar kəşf edir. Avropa millətləri bu çıxılmaz vəziyyətin və maraqların yönəlməsinə cəhd edirlər ki,diplomatiyaya gedən yollar bağlana bilər.Iran həmçinin iyunda keçiriləcək seçkilərə hazırlaşır hansı ki, daha sərt bir dövlət qurula bilər və razılaşma imkanlarını yüngülləşdirə bilər –Iranın ən yüksək rütbəli lideri Ayatullah Ali Xamenei ən son bütün əsas siyasi həmlələri söyləyib.Prezident Hasan Ruhani tərəfindən idarə olunan dövlət nüklər məsələ üçün danışıqlara razılıq verib.Ruhani dövr limitləri üçün yenidən seçkilərə cəhd etmir .Həm Vaşinqtonda həm də Tehranda siyasi aralıq gündən -günə artaraq batır.Avropa rəsmisi bildirib ki, siyasi təzyiq mövcuddur. Əgər iki ay ərzində ora çatmasaq, bu həqiqətən pis bir işarət olacaq. –Rəsmisi bildirib ki, Birləşmiş Ştatların Iran rəsmiləri ilə görüş keçirməyəcəklərinə rəğmən Amerikalılar üçün idea Vyanada olmaq və bu qeyri -istiqamətlənmiş danışığa hazır olmaqdır. –Hər hansı bir irəli sürülmüş məsələ Khamenei -nin xoşgörüsünə ehtiyacı var və eynən siyasət davamlılığını sığortalayır.E.U. rəsmisi vurğulayıb. Cümə gününün elanı uyğun olaraq Iranın və digər məsələyə baxan şəxslərin gerçək bir görüş keçirmələrini deyib. Iştirakçılar öz çıxışlarını məsələni qoruyub saxlamaq və münasib yollarla yenidən qurmanın dolu və efektiv qayıdışını sığortalamağı vurğulayıb E.U. açıqlamasına uyğun olaraq
E.U.Resimileri bildirib ki,tərəflər yeni bir strategiya planlaşdırıb ki,bunun da məsələni sürətləndirməsinə ümid edirlər. –Zərif və digər Iran rəsmilərinin açıqca bildirdikləri strategiya cümə günü inkar edildi və Iranın Vaşinqtonun sanksiyalarını ilk irəli sürmək tələbi ilə təkrar edir –Senatda,təsdiq duruşmalar Iran üzrə müharibə sıralarını göstərir. Iranın xəbər saytları Abbas Araghci ölkənin xarici işlər nazirinin müavini Birləşmiş ştatların sanksiyalarının sonunu ölkəsinin israrı ilə təkrar edir və bunun da nüklər razılaşmanın canlandırılnasını ilk addım olduğunu nəzərə alaraq Tehrana bu əks -həmlə əməliyyatlarını həmçinin,onun zənginləşdirilən uranyumun miqdar və keyfiyyətini artırması məsələsi üçün gedəcək. Amerikanın JCPOA-ya dönməsi üçün heç bir danışıqlara gərək yoxdur-o əlavə edib həmçinin, nüklər anlaşma daxil olmaqla Birləşmiş ştatların qarşısındakı cığır açıq-aşkar aydındır. Zərif vurğulayıb ki, Vyana danışıqların məqsədi ondan ibarətdir ki, sanksiyaların qaldırılmasına son qoymaq və koreoqrafiya olunmuş bütün sanksiyaların qaldırılmasının önündəki nüklər məsələlər Iran tərəfindən həll edilən ölçülərin durdurulması izlənilmişdir. Tərəflər yalnız nüklər məsələnin canlandırılmasını düşünmək üçün gözləyirlər ,Iran fəaliyyətinin başqa ərazilərdə hərbi üstünlüyü yaymaq üçün danışıqlar aparmırlar.

washingtonpost.com-dan tərcümə etdi

Sübhan Sahiboğlu,

“Dünyanınsəsi.Az”